Shagdarsuren Gurbazar (1955)

 

Орчлонгийн дутуу Ш.Гүрбазар   Орчлонгийн дутуу гэдэг ганцхан юманд л байх юм даа Аавдаа би эрхэлдэг байсан Аавдаа би эрхлэхдээ Алтан гадасны од аргамжааг буулгаж Зээрийн шагайгаа холбоё гэж Аадрын сүүлчийн солонго барьж Шилбүүрийн үзүүртээ уяя гэж Үлгэр дуустал үүр цайлгахгүй гэж Өлөн шүүдрийг өдөр өнжөөе гэж Эрхэлдэг байсан элдэвлэдэг байсан Ээждээ би эрхэлдэг байсан Ээждээ би эрхлэхдээ Өлзийт булгийн халгайны Өргөс болгоныг түүлгэе гэж Өвдөг шалбалсан чулууны Өөрийнх нь уйлахыг үзье гэж Намайг өсгөсөн өвөөгөө Холоо явахад нь авчирна гэж Намрын шувууг буцаахгүй гэж Нуурын хөвөөнд тоглоно гэж Ээждээ би эрхэлдэг байсан Одоо тэгэхнээ Алтан гадасны од Аргамжааг буулгахаар Аав минь явчихсан юм биш байгаадаа Алга байна Өлзийт булгийн халгайны Өргөс болгоныг түүх гээд Ижий минь ирээгүй юм биш байгаа даа Эзгүй байна Мөнх бусын орчлонгийн дутууг бүтэн болгох гээд Миний хоёр буурал одоо эзгүй байна Дурдтгалын гэрч Б.Лхагвасүрэн Салаа гэзэгтэй хөөрхөн зураг тань Сайртын горхины толионд байдаг Би л таньдаг... Санаанаас гараагүй чанга цовоо дуу чинь Саргиат хайрханы хаднаас цуурайлдаг Би л сонсдог Алаг алаг чулууны бөөрөнд Алганы чинь хээ байдаг Миний л гарт тордог Агьтын хоолойн ягаан ганга Аалгүй салхинд ганхахаар үнэр чинь гардаг Би л мэдэрдэг... Айлын сайхан гэргий болсныг чинь Аймаг хошуугаараа мэддэг Би л үнэмшдэггүй...   Монголын үнэртэй салхи Yг-Ш. Гүрбазар Ая-Д. Сэр-Од Дуучин-С. Жавхлан Омог цэнхэр эгшиглэн амар амгалан дуун Одонд үүрсэх хүлэг айлын бараа Саяхан тэнцсэн унага Монголоо эрэн янцгаахад Ижий гүүний эргэцээнд нь сэтгэл минь сэмэрлээ Гүнж анирхан чимээ нь домог шивнэсэн Гүйгүүл цэнхэр салхи минь монголын үнэртэй Атгаад хадгалж болдоггуй нутгийн цэнхэр салхи минь миний амьсгал аа Нас насны сонорт ухаан учирласан Намрын хөх салхи минь аавын үнэртэй Гүйгээд үнсүүлж болдоггүй нутгийн цэнхэр салхи минь Миний амьсгалаа миний амь аа Шуурах нь хүртэл сонсголон энэр энэрхүйн дуу Шувууд буцах чимээ намрын нуураа Дэргэд шивнэсэн горхи намайг орхин холдоход Дагаад гүймээр урсгал нь санаанд минь хоцорно Энгэр дулаан өвөртөө намайг аргадсан Эгшиг чимээн салхи минь ээжийн үнэртэй Өвөрлөөд буцаж болдоггүй нутгийн буурал салхи минь Миний монголоо миний амь аа Гэр тойрон анирлах бор талын сэвшээ Гэгээ унсэх өглөө миний хаваржаа Сэрвээ цайрсан улирал насны санаанд сэнгэнэхэд Сэтгэл цангах салхиндаа нутгаараа амьсгалнаа Нас насны хацарт намайг үнсдэг Нүтгийн эрээн салхи минь миний унэртэй Yрээн үлдээж үнсүүлэх нутгийн эрдэнэ салхи минь Миний амьсгалаа миний амь аа Би монголоороо гоёдог   Хөх Азийн цээжин дээр ирж буцахын учир Хvмvvvний алтан заяа энд байхын учир Туурайн тамгатай хөрсөн дээр Унагатай хамт тэнцэж хөлд орохын учир Тунгалаг шандны толиог Хулантай хамт булаалдаж рашаан амсахын учир Би Монголдоо мэндэлсэн Газар тэнгэрийн савслагад гайхуулан байж Ганц яваа насаараа би Монголоороо би гоёно Би Хөхөөтэй зуны цэцгийн алаг шvvдрээр хөлөө гоёдог Хvрэн толгойн сvvдрийн айзам жавхаагаар нь хоолойгоо гоёдог Зэрэглээтсэн талын бараан нvvдлээр харцаа гоёдог Зээгэлсэн шар толгодын алтан хормойгоор хаяагаа гоёдог Би Монголоороо гоёдог Айрганд нь ардын дуу иссэн хөхүүрээр нь ханаа гоёдог Аяганд нь vдийн нар далбилзсан өвгөдөөрөө хоймроо гоёдог Хаврын тэргvvн сарын шинийн нэгэнд ашдын билэгээр гоёдог Намрын дунд сарын арван долоонд амрагийн харцаар гоёдог Би Монголоороо гоёдог Ширгэшгvй Хэрлэнгийнхээ усыг нар зөв бvсэлж гоёдог Шилгэшгvй нутгийнхаа уулсийг нас зөв тvшиж гоёдог Би Монголоороо гоёдог Морьд эргэсэн наадмын дурдан тоосоор нь дээлээ гоёдог Монгол гэсэн зургаан vсэгтэй бурхан нэрээр нь дэлхийд гоёдог Би Монголоороо гоёдог Алган дотор хавчигийн цагаан чулуу алгаараа ташчихад Ангаахай гардаг болов уу гэж томоогvй насаа vнэмшиж Аргал тvvхдээ хvртэл саврын хумснаас өмөөрөн Алтан ширээгийнхээ чулууг шувууны амиар хайрласан Аргалын чинээ уул байлаа ч зулайд нь хvргэж залбирна аа Эх орон минь Алгын чинээ нутагтай гэвч заяа минь гэж тайтгарна Эх орон минь Буйран чинээхэн уулс байвал сөхөрч суугаад жаргана Бvрэн эрхт Монгол минь байхад сvvгээ өргөөд залбирна аа Эх нутгийнхаа хvйтэн бороонд ч дулаацсан Дулаацсан биенээс минь хийморь савссан Савссан омогийн нvцгэн мананд Сая тэнцсэн унага Монголоо эрнэ Би ямар дэлхийн чинээ бодлоо гээд Газрын дайтай наслах биш Би ямар дээлтэй цахиуршиг явлаа гээд Галын хэртэй дүрэлзэх биш дээ Би ямар энэрлээ энэрлээ гээд Энэ орчлонг уяхан болгох биш Би ямар эрэглээ эрэглээ гээд Ээжээсээ дахиад төрөх бишдээ Би ямар үнэн худлын ард Сүүлчийн цэгээ хатгах биш Би ямар үүлтэй нартай хорвоод Сүүдрээ гатлаж чатах бишдээ Гэхдээ би агтны мөртэй Монголдоо Амгаан чимээшиг ойрхон явах юмсан гэж боддог юм аа Амьдрахын жамтай насандаа амьсгалахын зайтай Үнэн явах юмсан гэж хичээдэг юмаа Эх орон минь Би Монголоороо гоёдог Би Монголоороо гоёдог Ижий танаа Ээжээ Та хүүдээ гомддоггүй биз дээ хүү чинь Уул өргөж таныхаа ачийг хариулах Урт холын бодлын тэнд дараатай л яваа шүү дээ Ээжээ Үүрээс нойрыг чинь харамлахдаа өрхөндөө түрүүлж Үдшийн галаас хацрыг чинь өмөөрөхдөө тулгандаа өртөж Гадаа гэртийн хооронд гарын хариу баривал болж л байна л даа ээжээ Гэлээ ч ижий минь та Гарын хаа дэргэд гар Нүднийхээ дэргэд нүд байлгах гэж Намайг төрүүлээгүй болохоор Ухаанаасаа ухаан төрүүлсэн болохоор Урт холын бодол минь Тулганы захаас хол байдгийм шүү ээжээ Ээжээ та хүүдээ гомдоогүй биз хүү чинь Уул өргөж таныхаа ачийг хариулах Урт холын бодлын тэнд дараатай яваа шүү Нэг л өдөр зай чинь ханхайж Нэгний өглөө хацар эзгүйрнэ гэж бодож чаддаггүй дээ Үрийнхээ нүдэнд эх өтлөж Үлэгсэн мээмээ ширэгсэн гэж бодож чаддаггүй дээ Буянтай таныхаа ачийг би Буцах гийчний бэлгийн хариу шиг яараагүй дээ алдаж мэдхийм аа Гэлээ ч миний намхан эжий та хүүдээ битгий гомдоорой Хүү чинь Уул өргөж таныхаа ачийг хариулах Урт холын бодлын тэнд дараатай яваа шүү   Үртэй хүний сэтгэл Хорин хэдтэй зовлон үзээгүй залуу ч гэлээ Хорвоод хүний л эцэг болхоороо өөр юм байна лээ Бүрий хөл үдшээр бүүвэй аялдаг боллоо Айдасийг нь аргадах гэж дуугаа зөөллөж Аясахын шөнөөр үлгэр хүртэл зохиож үзсэн шүү Туурган цаана уйлвал айсан чихэнд дуу нь чанга Торгон дээр бүдэрлээч түгшсэн сэтгэлд эд нь хатуу Уйлах инээх хоёрт нь санаа зөөлөрч Унаган сэвлэгий нь үнсэхэд самсаа нялхармаар Жамыг дагаад өснө гэж бодхоос Жаахан бүлээрхвэл зовлон санах нь илүү Заяа түшээд ториноно гэж бодхоос Жаргалд эргэлзсэн нулимсанд нь уйдах нь илүү Үртэй хүний сэтгэл гэдэг Үүрд шувуухай тэнгэрт бүдрэх вий гэж эмээдэг юм байна лээ Хорин хэдтэй зовлон үзээгүй залуу ч гэлээ Хорвоод хүний эцэг болхоороо өөр юм байна лээ Амь хайр хоёр шингсэн үрийнхээ тухай залбирч Аав ээж хоёрийнхоо өмнө би мөргөлчин боллоо Дугуй хээтэй наадам Зүс булаалдсан гурван сумын хүүхнүүд Хэлэлцсэн юм шиг хөх торгон дээлтэй ирцгээж Зуузай харшуулсан гурван сумын морьд Ижилссэн юм шиг суман дэлээрээ гайхуулж Хөх торгон баадамтай хөлийн хоёр асар Хэцийн цэнхэр салхинд хээгээ гээтэл дэрвэхэд Еэвэн хээтэй зодогоо зууван болтол дугтралцах Есөн давааны бөхчүүд наадмын цагирагт тэмцэлдлээ Үйлийн үргүй хөөрхөн алтан шаргийн Цэрмаа Үйтэн хуаран тэрлэгээ дурдан болтол дэврүүлэхэд Хатирч саарал морьных нь газар асгасан сүүлнээс Хаан бугуйвч сүлжих шиг туурайн мөр хоцорлоо Дэлгэр хэтийн наадам гурав хоног нижгэнэсэн Дэвжээнийх нь дэнж дугуй хээтэй үлдлээ Морь наргиа хоёр цуглах жамтай талбараас Монгол газар шороо минь туурай хээтэйг ухаарлаа Ийм сайхан Монгол наадмаа орхиж хэн чадах вэ дээ Наадам гэдэг өөрийн хөг аялгуутай наадам эхлэх Наадмын их өрнөл наадам тарах ч гэсэн Надад олон янзын хөг аялгуу харагддаг юм Алчуурын торгон сэжүүр дээр салхиар хийсэн амьсгааг Айлын бүлээн бараанаас айраг ханхайх зуныг Аав ижийгээ дагаад хөөрч гүйцсэн өдрүүдийг Адуу хэмээх адгуус хйиморь болдог сүрийг би наадам гэж бэлэгшээдэг юм Өвөр дүүрэн үзэмтэй наадмаар давхих сайхан Өргөн сумын харчуудыг хараад нэгийн даваанд гармаар санагдана Асар тойрос хийн алхаж ээ явах хүн хүнээс наадам сонсон холихжээ явах Өлсөөгүй ч хуушуур айрагхан амс хийж Өдөржин наадмын хүрээгээ тойрох л сайхан байдаг юм даа Харин үзүүр түрүү булаалдас хийгээд наадам тарна гэхээр Үрээ дагаад хөтлөөд уяачид буцна гэхээр Үнсье гэлээ ч аз дутах тэр минь харьнаа гэхээр Сумын захиргааны орой дэрэвсэн туг ганцаардах шиг Сул асрын хормой нэвсэгнэх ямар уйтай гээч Хорогдон хорогдох гал галын хөлөөр намар эхэлж Хорлоогуайн их охин хүнтэй суучихдагсан Дахиад наадам болохгүй юм шиг давчуурхыг яана Шинийн хорьний өглөөнөөс зунаа хүлээж тайтгархад Шингин сарны чимээнд жаргалд хорогсоод агшилхад Нэмнээтэй ботгоны дэргэдээс эх нь холдохгүй юм шиг Нэг л яваа насаараа наадмаа хүлээж жаргах юм даа   Говийн ганц айл Дэлэгсэн тэрлэг шиг Монгол нутгийн Гундсан шаргал сэжүүрээн Хошуулдсан хоргой шиг гучин гурван говийн Худаг бараадсан өвгөдөө Мартахын учиргүй өрөвдөхдөө шүлэг бичиж сууна Ижийгээ дагаад аргалд явдаг байсан Ижилгүй ганцхан тоонот минь говь Ишиг хөөцөлдөж хөлд орохдоо Инээж тулсан ширдэгний минь тал Халтар чийгэнд зоо нь тэнийх Хагсаа нимгэн морьдтой нутаг Хугасхан өдөр бороо шивэрхэд Хашхирч ургадаг таанатай нутагаа Бүтэн орныхоо сэмрээгүй хаяаг Амьтай байлгах гэсэндээ захалж нутагласан Бүлээн зулайтай эх орноо Айлтай байлгах гэсэндээ хаяалж холдсон Өртөө өртөө гэрүүд нь үүргийн дугаараа мэдэлцсэн Өдөр өдөртөө хааяа гучин усан дээрээ уулздаг Овоотын заставаас наана хонийн бэлчээж налайсан Орон уулсын минь тоонтой сахиул говийн ганц айлаа Холдлоо холдлоо гэхэд хондноосоо холдож чадаагүй Хот ганц орохдоо хоёр хоногоос хэтэрч үзээгүй Адуу эзэн хоёулаа шандандаа анигшсан говийхнийг Ардын дууны бадаг шиг мартчихсан биш юм байгаадаа Хураан тэнгэрт хувь заяагаа өөртөө даатагсан говьчууд маань Хорин нэгэн оноос араай цаахан амьдарч байна Дэрс дэрсэнд унасан тэнгэрийн шаргал дэлээ шиг Дэл дэлээн бараадаж тэд минь одоо яаж л явна даа Араг түшиж нүд үзүүрэлсэн Амраг хүүхгүүд ховоо татсаар Атан тэмээндээ ачаа дүүрч Адуу уургалж эмнэг сурагсаар л Үр нь өлсөхөд бэлчээрдээрээ Үдэш орой зэлэн дээрээ Энг хөөсөлж үнсэн дээрээ Илүү гэртээн идээндээрээ Намрын дунд сарын арван долооны Ганцхан өдрийн амралттай ч Нар дальдчуулсан говьдоо Наслахдаа тэд бухимдаагүй явна аа Ангасан хүнд лусын хааных Говийн ганц айл Алсаас хархад үлгэрийн цэгээн сувд Говийн ганц айл Хур гуйсан залбиралд нь бороо асгаруулж гайхуулдаггүй юмаа гэхэд Хувь тэнцүүхэн төрийн хишгээс бүтэн атгаад өгчих юмсан Ширэнг ойгоор тайтгаруулж Ширэг зүлэг хөглөрүүлдэггүй юм аа гэхэд Ширхэг лаа бөххөд нь дэн тэмтчүүлж сөхчүүлэхгүй юмсандаа Адгуус нь хүртэл улаан номонд дархлагдсан говийн маань Айл нь яахаараа Улаанбаатараас аа мартагддаг байна аа Үлэг гүрвэлийн өндөг нь эртний түүхэнд үнэтэй хэдий ч Үдийн наранд цахилсан ганц айл нь эзнийхээ сэтгэлд түүнээс ч үнэтэй

Соёлын гавьяат зүтгэлтэн сэтгүүлч, яруу найрагч Ш.Гүрбазар: 30 жил сэтгүүлч хийхэд надад яваагүй газар, уулзаагүй хүн үлдээгүй …Дэлгэсэн тэрлэг шиг Монгол минь… гэж шүлэглэсэн энэ эрхэм сэтгүүлч хэмээх алдарыг зүүгээд 30 жил болжээ. Түүнд очоогүй газар, уулзаагүй хүн бараг байхгүй гэнэ. Хоёр шүлгийн түүвэр, 30 гаруй драмын жүжиг, 200 гаруй дуу хийсэн арвин их бүтээлтэй хүн. Тиймээс ч Ш. Гүрбазар гуай 30 жилийн ойгоо угтан өөрийн бүх бүтээлүүдээ эмхэтгэн ном гаргах гэнэ. Цагтаа ардын их хурлын гишүүнээр сонгогдон төр барилцаж явсан энэ эрд Хамбын овооны гуйлгачин , халхын шоронгийн атаман, далай лам гээд нийгмийн бүх давхаргын хүмүүстэй уулзаж явахдаа сонссон дуулснаа эмхэтгэн уншигчидтайгаа хуваалцах гэнэ. -Та сэтгүүл зүйтэй амьдралаа холбоод 30 жил болсныхоо ойд зориулан нэлээд олон ном гаргах гэж байгаа гэсэн. Ямар номнууд вэ? -Миний хийх ёстой ажил ч юм уу. Уран бүтээлүүд минь үргэлжилж л байна. Энэ хаврын хувьд цаг үе нь таараад ч гэх юм уу дандаа эх орны сэдэвтэй олон дуу хийлээ. Хайр сэтгэлийн тухай дуунууд ч бас нэлээд хэдийг хийсэн. УГЗ Балхжавтай хамтраад “Яаж л байна даа миний эх орон” гэсэн дуу, хөгжмийн зохиолч Чулуунбаттай хамтраад ” Дүнжингарав” гэдэг сайхан дуу хийсэн. Зургаан гавъат дуулсан их том дуу болсон. Улс төрч эмэгтэйчүүдээ дэмжээд бас нэг дуу хийлээ. Хүн бол өөрөө ном юм. Тэр дундаа сэтгүүлч хүн бүүр их мэдээлэлтэй ном юм.Тиймээс өөрийнхөө явсан очсон, газар нутагт болсон сонин содон зүйлүүд, тохиолдож байсан гайхамшигтай зүйлүүдээ эмхэтгээд нэг ном гаргах гэж байгаа. Өөрийн харсан, мэдсэн, дуулсанаа бусадтай хуваалцдаг юм билүү. Дандаа иргэний нийгмийн тухай нэвтрүүлэг хийдэг байсан болохоор надад бодож, эргэцүүлсэн, ярих юм их бий. Нөгөө талаас бас улс эх орондоо болох гэж байгаа сонгуульд их анхаарал хандуулж байгаа. гайгүйхэн шиг ард түмнийхээ төлөө юм хийдэг хүн гараасай гэж ач холбогдол өгч байгаа. Хүн болгон сонгуулиар амьсгалж байна . Тиймээс сэтгүүлч бид бас дуугүй байж болохгүй. Намайг хүмүүс шүлэг бичдэг , нэвтрүүлэг хөтөлдөг гэж боддог байх. Надад боддог санадаг, мэдрэмж гэдэг юм бий. Өгүүлэхийн урлагийн хувьд зүгээр ч нэг орилж, чарлаад бай гэж хамар доор хагархай заяачихаагүй юм. Тиймээс би ярианы уран чадварыг гайхуулах лекц зохион байгуулах гэж байгаа. Гэхдээ нэр дэвшигчдийн сонгуулийн штабаас нэг нэг хүн сонгоод “нэр дэвшигчийн “PR”-ийг яаж хийх вэ гэдэг сэдвээр лекц зохион байгуулна. Би өөрөө нам бус. Тиймээс намын дарга нартай яриад ардчилсан намыг нэг өдөр, Хувьсгалт намыг нэг өдөр гэх жишээний тус тусад нь өөрөө өөрсдийгөө яаж рекламдахыг нь заах санаа байна. Ер нь сонгуульд нэр дэвшиж байгаа хүн өөрөө хачин сайхан ярьдаг байх шаардлага байхгүй. Хажууд нь сайн ухуулагч байхад л болно. Лекц гэдгийг чинь Монголчилбол сэнхрүүлэгч гэсэн үг юм. Би дөчин хэдэн сэдвээр лекц уншина. Хүний нүдний харцнаас эхэлдэг урлаг шүү дээ. -Та энэ урт хугацаанд их л олон газраар явж, олон сонин зүйлтэй таарч байсан байх тэр талаараа яриач ? -1993 онд би Энэтхэгийн “Дарамсала”-д очиж Монголын есдүгээр богдыг нууцаар ширээнд нь залах гээд дөрөв тавуулаа явж л байлаа.Далай ламын нэвтрүүлгийг би хийж байлаа. Дараа нь далай ламтай би тусгайлан уулзаж байсан. Зуу гаруй жилийн ялтай хоригдолтой би уулзаж л байлаа. Тэгэхэд надад хулгай яаж хийдэг вэ, гэрт нь хулгай хийж байхад хүмүүс яаж ханддагийг хүртэл ярьж өгч л байсан. Оросын олон ангит киноны шар Таня шиг гэдсэндээ баадантай хувцас чихчихээд “Би хүүхэдгүй гэртээ харихгүй манайхан намайг жирэмсэн гэж бодож байгаа. Би эндээс хүүхэд авч л гэртээ харина” гээд эх нялхсын үүдийг сахиад явдаггүй хүүхэнтэй уулзаж байсан. Дөчин жил уулзаагүй ээж хүү хоёрыг уулзуулсан гээд зүсэн зүйлийн хүмүүстэй таарч уулзаж байсан. Тухайлан хэлбэл Хамбын овооны гуйлагчингаас далай лам хүртэл уулзаагүй хүн байхгүй. Би ардын их хурлын депутатаар сонгогдон төр барилцаж явсан. Аравдугаар анги төгсөөд худаг усанд ажиллаад арматур зуурдаг л байсан. Манаач хийж л байсан. Энэ мэт миний амьдрал тэр чигтээ сонирхолтой ном болж хувирсан. Тиймээс энэ бүгдийгээ л ном болгох гээд байгаа юм. Миний “Тэнгэрлэг оршихуй” нэвтрүүлэг гурван жил тасралтгүй үргэлжлэхэд надад 700 гаруй захидал ирж байсан. Гэх мэт хүмүүсийн хувь заяатай орооцолдсон тийм учраас би их зүйл мэддэг байхгүй юу. Нэг лам үхэх гээд сүүлчийн амьсгаа хураах гэж байхдаа таван жил сургасан шавьдаа бүх эрдмийнхээ нууцыг тайлсан түлхүүрийг нь хэлсэн байдаг гээд их сонин, сонин зүйлүүд бий. -Та баян хүн үү? -Яахав энэ нийгэмд би сайхан л амьдарч байна. Нэг их баян нь хаашаа юм. Боломжийн л амьдралтай гэж би өөрийгөө боддог. Харин уран бүтээлийн хувьд би жигтэйхэн баян хүн. Энэ олон дуу, жүжгүүд, нэвтрүүлгүүд, бүгд миний хөрөнгө учраас би их баян хүн , би амьдралаас авая гэснээ авч байна, энэ хангалттай. -Та мөнгө олох гэж уран бүтээл хийдэг үү эсвэл урын сангаа нэмэх гэж үү? -Ахад нь нэг сайн ч гэх юм уу, муу ч гэх юм уу тал байдаг нь өөрийгөө тэд эд гэж үнэлж чаддаггүй явдал. Хүн юм хийгээд өг гэхээр хийгээд л өгнө . Тэгээд захиалсан хүмүүс буянаараа л болдог . Зарим нь баярлалаа гээд талархалаа илэрхийлээд мөнгө өгдөг зарим нь таг л болчихдог юм. -30 жил сэтгүүлч хийхэд хамгийн хэцүү нэвтрүүлэг юу байв? -Дэлхийн залуучууд оюутны 13-р их наадмыг Солонгосын ” Тавдугаар сарын нэгэн цэнгэлдэх хүрээлэн”-гээс олон улсын сансарын холбоогоор шууд дамжуулсан явдал байсан. Уг нь би үйл явдлаас нэг цагийн тойм нэвтрүүлэг бэлдэх гээд нэвтрүүлэгчдийн бүхээгт сууж байсан чинь тэмцээн эхлэхээс дөрвөн минутын өмнө тэмцээнийг шууд явуулах хэрэгтэй гэж Улаанбаатараас мэдэгдсэн. Тэгэхэд л бүхэл бүтэн дөрвөн цагийн нэвтрүүлгийг ямар ч бэлтгэлгүй, шууд дамжуулан явуулахад хамгийн хэцүү байсан. Надад тэр наадмын талаар надад Ким Ир Сэний хэлсэн үг. Олон улсын оюутны холбооны ерөнхийлөгчийн хэлсэн үг хоёрыг л орчуулуулж авснаас өөр зүйл байгаагүй. Тэгэхэд бас хүний ярианы баялаг ярих урлаг хэрэг болдог л юм байна лээ. Тийм учраас л би УИХ-д нэр дэвшиж байгаа хүний талаар яаж рекламдаж болох вэ гэдэг сэдвээр лекц унших гээд байгаа юм . 30 жил телевизийн эфирээс сурсан үгийн урлаг чамлахааргүй их юм бий. Ер нь ч би тэтгэвэртээ гархаараа үгийн урлагийн тухай хичээл заадаг больёо гэж бодож байгаа. -Ярилцсанд баярлалаа Л.Оюу http://www.sonin.mn/2008/04/14/786/ СГЗ, Яруу найрагч Ш.Гүрбазар: Шүүмжил, доромжилж болохгүй Яруу найрагч Ш.Гүрбазарын авьяас чадал хэрийн хүнд заяахгүй цогц гэдгийг уншигч та бүхэн мэднэ. Гүрээгийн тэрлэсэн бүхэн хүн бүхний сэтгэлийг огшоосон уран бүтээл болж чаддагтай хэн ч маргадаггүй. Тэрээр Ш.Гүрбазар гавьяат маань зохиогчийн театрыг Монголд анх удаа санаачлан тоглох гэж байна. Энэ талаар нь болон түүнтэй холбоотойгоор хэвлэлээр бичигдээд байгаа зарим нэг асуудалд нь хариулт авлаа. -Таны хувьд юм юм л хийж яваа дуулддаг. Сүүлийн үеийн уран бүтээлээс тань яриагаа эхлэх үү? -2005 оны долдугаар сард СГЗ цол хүртсэн. Цол хэргэм хүнд бас тодорхой хэмжээний хариуцлага үүрүүлдэг юм байна. Сайн юм хийх ёстой. Өмнөх шигээ урсаад яваад байж болохгүй юм уу даа. Хоёр, гурван cap жаал юм бодлоо. 2006 оны ес, арван cap миний уран бүтээлийн хувьд хүнд хүрэх юмтай cap болох болов уу гэж найдаж байна. Сүүлийн үед зохиосон эх орны дуунууд бараг минийх байгаа. “Монголын үнэртэй салхи”,” Би Монголоороо гоёдог”, “Бүүвэйлэхгүй байж чадахгүй нь”, “Эх орон ” гээд л аз болоход бүгдээрээ минийх юм. Тийм учраас би есөн эх орны дуугаар “Туйлсын цомог”-оо гаргахаар төлөвлөсөн. Тулгар төр байгуулагдсаны 800 жилийн ойдоо иргэн миний өгч буй бэлэг ч юм уу даа. Үндсэндээ хоолойн бичлэг дуусаад үйлдвэрлэлийн шатандаа орчихсон яваа. Хүмүүс их сонирхож байна лээ. Саявтар Америкт тоглолтоор cap яваад ирлээ. Тэгэхэд Америк дахь Монголчууд их сэтгэл хангалуун үлдсэн. Ер нь эх орноо бүтэн дүүрэн магтах хэрэгтэй шүү дээ. Мөн 1977 оноос одоог хүртэл гээд бодоход миний 30-аад жүжиг тайзан дээр тавигдсан байх юм. Би жүжгийн зохиолч хүн. Жүжгийн зохиолоороо зохиолчдын эвлэлийн шагнал хүртэж явсан. Миний гавьяатын тодорхойлолтонд Монголын жүжгийн зохиолын урлагт оруулсан хувь нэмэр гэсэн үг өгүүлбэр хүртэл бий. Тэгэхээр жүжгийн бүрэн түүвэр 10-р сард гаргах санаатай байна. Бүрэн эмхтгэл гэсэн үг. ” Надаар тоглосон хайр “, “Сэрүүн зүүд “, “Нүгэл”, “Жаргах гэж дурладаггүй ” гэсэн сүүлийн үеийн бүх жүжиг минийх. Жүжгийн түүвэр сүүлийн үед ерөөсөө гараагүй. Тийм учраас би яах аргагүй хийх ёстой юм. “Зиндаа” сонинд ярилцлага өгч байгаа болохоор зиндаархлаа гэж битгий бодоорой. Хүн заримдаа өөрийнхөө бярыг үзмээр санагддаг юм. Зарим хүн “Би больё доо” гэж боддог. Сүхбат аварга одоо би үүнээс хойш барилдаад яахав. Багшилъя, одоо боллоо гэж бодож байхад би одоо л юу чаддаг, мэддэг, бурхан надад ямар авьяас заяасан юм бэ гэдгээ нэг харуулдаг юм уу гэж бодож сууна. Есөн сарын дундуур “Зохиогчийн театр ” гэдэг юмыг хүнд хүргэнэ. Нэг хүний жүжигчний театр гэж байдаг. Энэ бол театрын нэг хэлбэр. Зохиолыг, жүжгэнд орох дуугаа өөрөө бичээд, өөрөө тоглоно. Нэг хүний театртай тун төстэй. Магадгүй би алдартай том жүжигчдээс дутуу жүжиглэж болно. Яагаад зохиогч нь зохиолоо хүнд хүргэж болохгүй гэж. Ноднин би туршиж тоглолт хийж байсан. Болох юм байна лээ. Энэ удаад би өөрөө тоглохоос гадна алдартай жүжигчдээс урьж байгаа. Энэ бол би өөрийгөө нээх гэж байгаа хэлбэр. Гүрээд юу байна бүгдийг нь шавхаж гаргана гэсэн үг. Миний ганц чаддаггүй юм бол маркетинг, менежмент. Тийм учраас өөр хүмүүс үүнийг хариуцна. Би зөвхөн тоглохоо л хариуцна. Би менежмент барихаараа их алддаг, шатдаг. Рок попын тоглолт хийгээд шатсан. Хип хопчидтой тоглолт хийхдээ буруу менежмент хийж, яг хонхны баярын өдөр таараад нэг ч хүн үзэхгүй дөрвөн саяд унаж байсан. Менежмент хийж чаддаг хүнийг би урьж тэр хүн мөнгө төгрөгөө барина. Би зарим юман дээр их алддаг. Үзэгчид мэднэ дээ. -Хамгийн их ашиг олсон шоу тань юу вэ? -Нэг их айхтар олдоггүй. Хүн тэжээгээд л таардаг. Спонсор авбал харин ашиг гардаг. Тодорхой саналыг албан газруудад тавина. Бодитой юм чинь зохиолоо өгнө. Санаагаа хэлнэ. Миний гурав дахь том санаа юу вэ гэвэл би өөрийнхөө яруу найргаар DVD хийх санаатай. “Хоршоо Дэрэм”-дээ өөрөө тстлох ч юмуу жүжигчин авах гэх мэт. Ер нь есөн сараас 12 cap хүртэл Гүрээгээр амьсгалах байх. Уран бүтээлийнхээ хувьд би Монголын үндэсний телевизэд 30-аад жил ажиллалаа. Манайх есөн сарын нэгнээс шинэ зохион байгуулалт, шинэ сүлжээгээр явах гэж байгаа. Бид сэтгүүлчийн хувьд нэвтрүүлгээ сайжруулж сайхан нэвтрүүлэг хийнэ. Энэ бол миний үүрэг. -Таны жүжгийн зохиолыг өндөр үнээр худалдаад авчих хүн байдагуу? -Тодорхой яриа хэлэлцээгээр өгч байгаа. Би дуу зохиож, өвөлдөө хааяа шоу зохиож, заримдаа жүжиг бичдэг. Яг үнэн хэрэг дээрээ би үүгээрээ л амьдарч байгаа шүү дээ. Өөр ямар ч хувийн бизнес байхгүй. Хүний амьдралд юу эс тохиолдохов. Энэ бүхэн чинь намайг тэжээж байна. Чамлах хэрэггүй. Төсвийн байгууллагын ажилтны 80.000 төгрөгний цалин авдаг ч тийм сайхан телевизэд ажиллаж яваадаа бахархдаг. Амьдрахын тулд хөдөлмөрлөх хэрэгтэй. -Сүүлийн үед өөрийгтань дэлгүүрээс хувцас аваад мөнгийг нь өгөөгүй, луйварчин мэтээр олон бичих болж? -Би өнгөрсөн долоо хоногт нэг сонин уншаад бараг уйлсан. Тэр сонинг би охиндоо уншуулаагүй. Интернэтээс миний охин, хүргэн хоёр уншвал ямар сэтгэгдэл төрөх бол гэж бодогдсон. Би болдоггүй юм. Тэр сонин дээр намайг доромжилсон байна лээ. Дэлгүүрээс хувцас аваад алга болжээ. Ядаж тэрийгээ баримттай судлаач ээ. Тэр дэлгүүрээс би “Долоо хоногийн хугацаатай бартераар хувцас авч болох уу” гэхэд “Болно, Гүрээ ахаа ав, ав” гэсэн. Манай охины найз нь “Чи аавдаа хэлээд дахиад хоёрыг авчих” гэхэд нь би аваад өгтөл өнөө охин нь эргэж өгөлгүй удаасан. Ийм л юм болсон юм. Би яг үнэнээ хэлье. Би нэг шоу хийгээд, хойд хормойгоо аваад урд хормойгоо нөхдөг. Ерөөсөө өглөггүй гэж хэлэхгүй. Гэхдээ Монгол улсад ажиллаж байгаа бүх банкаас асуугаарай. Надад өр байхгүй. Улаанбаатарын бүх цагдаагийн газар, эдийн засгийн алба, шүүхээс очоод асуугаарай, Тэнд дуудагдсан юм байхгүй. Хувь хүнээс сая төгрөг аваад талыг нь өгөөд, талыг нь өгөөгүй юмболбий. Битэрийгхүмүүсийн амьдралд байдаг л гэж боддог. Надаас том алдартай хүмүүс “Өрөө яах вэ! гээд халаглачихсан явдаг. Миний эхнэр нүдээ гартал гоёод алт мөнгө зүүчихсэн явахыг нь хараагүй байх. Хүний амьдрал ямар ч байж болно. Би өнөөдөр хамгийн гол нь орох оронтой болохыг л бодож явна. Надад бас нэг бодол бий шүү дээ. Ингэж айлын хажуу өрөөгөөр яваагаараа хүртэл доромжлуулах гэж. Би өгдөг юмыг нь өгсөөр ирсэн. Түрээ ахыгаа доромжлохгүйгээр биччихэж болоогүй юмуу даа” гэж би тэр сэтгүүлчид гомдсон. Миний ард түмэн намайг ойлгоно. 1000 хүний 100 нь намайг муу хэлэхэд, 900 хүн нь намайг сайн юм хийж яваа гэдэгт итгэнэ гэж боддог. Би Монголын ард түмний төлөө сайн юм хийж байгаа. Ядарсан ард түмнийхээ төлөө би дуугардаг. Тийм учраас ард түмэн намайг гэдэг. Надаасайххэрэггүй. Надад толгойгоо давсан өр шир байхгүй. Өнөөдөр, маргаашдаа өгч чадаагүй юм байж болно. Би тэрийг чинь нэвтрүүлэг хийгээд олчихдог юм. Нэг орон сууцны зээл авах гээд банкин дээр очиход иймэрхүү юм гарахаар хэцүү юм байна шүү дээ. Намайг бичих яамай. Ерөнхийлөгчийгөө ч муулдаг хүмүүс шүү дээ. Жаахан жудагтай байвал зүгээргүй юү дээ гэж бодогддог юм. 2006.08.8 Зиндаа  -Ярилцсанд баярлалаа.